There is no team like milan

منظومه ما کجاست؟

از زمین, کهکشان راه شیری

ما به صورت یک نوار

قابل مشاهده است که

سراسر آسمان شب را

فراگرفته. وقتی دور از نور

شهر هستیم آسان تر

می توانیم آن را ببینیم.

منظومه شمسی ما در بخش خارجي تر كهكشان راه شيری قرار دارد.

كهكشان راه شيري شامل تقريباً 200 ميليارد ستاره است (اخيراً دانشمندان حدس مي زنند تعداد ستارگان كهكشان راه شيري به 400 ميليارد بالغ شود). بيشتر اين ستارگان از زمین قابل مشاهده نيستند. تقريباً هرچيزي كه ما مي توانيم در آسمان ببينيم، به كهكشان راه شيري تعلق دارد.

خورشید حدود 26000 سال نوري از مركز كهكشان راه شيري فاصله دارد. كهكشان راه

شيري حدود 80000 تا 120000 سال نوري درازا و كمتر از 7000 سال نوري ضخامت دارد. ما روي يكي از بازوهاي مارپيچي کهکشان راه شیری, به طرف خارج و به طرف لبه قرار داريم. خورشيد و منظومه شمسي ما تقريباً 200 تا 250 ميليون سال طول مي كشد تا يك بار به دور کهکشان راه شيري بگردند. در اين مدار، زمين و بقيه منظومه شمسي با سرعتي معادل حدود 155 مايل در ثانيه يا 250 كيلومتر در ثانيه حركت مي كنند.

اگر بخواهيم از زمين به مركز كهكشان برويم بايد هدف را صورت فلكي ساگيتاريوس قرار دهيم. اگر شما در يك فضاپيما بوديد در طول سفر بايد از کنار يكي يكي ستارگان صورت فلکی ساگيتاريوس و بسياري ديگر از ستارگان عبور مي كرديد.

از آنجايي كه ما در داخل كهكشان راه شيري هستيم و هرگز يك فضاپيما را به خارج از كهكشانمان نفرستاده ايم، هيچ عكسي از كهكشان راه شيري نداريم. تنها داده هاي راديوتلسكوپ است كه به ما اجازه مي دهد درباره كهكشان راه شيري مطالبي بدانيم.

بازوهاي کهکشان راه شيري به نام صورت هاي فلكي كه در مسير ديده مي شوند، نامگذاري شده اند. بازوهاي اصلي كهكشان راه شيري بازوي پرسئوس perseus ، بازوي ساگيتاريوس Sagittarius ، بازوي سنتاروس centaurus و بازوي سيگنوس هستند. منظومه شمسي ما در بازوي كوچكي به نام اوريون اسپور (orion spur) قرار دارد. برآمدگي مركزي کهکشان راه شیری, شامل ستارگان پير و حداقل يك سياهچاله است. ستارگان جوان تر همراه با گرد و غبار و گازي كه ستارگان جديد را تشكيل مي دهند در بازوها قرار دارند.

شكاف يا بريدگي بزرگي در كهكشان راه شيري وجود دارد كه در واقع يك سري از ابرهاي گرد و غباري تاريك و نامشخص در كهكشان راه شيري ست. اين ابرها از صورت فلكي ساگيتاريوس تا صورت فلكي سيگنوس گسترده شده اند.

كهكشان راه شيري فقط يكي از كهكشان ها در گروهي از كهكشان ها به نام گروه محلي ست. گروه محلي كه كهكشان ما در آن واقع است، شامل سه كهكشان بزرگ و 30 كهكشان كوچك تر است. كهكشان ما در اين گروه بعد از كهكشان اندرومدا (Andromeda) از همه بزرگ تر است. اما به نظر مي رسد كه كهكشان ما از همه متراكم تر باشد. كهكشان اندرومدا از كهكشان بزرگ ديگر به ما نزديك تر است و حدود 9/2 ميليون سال نوري از ما فاصله دارد. ولي تعدادي از كهكشان هاي كوچك به ما خيلي نزديك تر از اين كهكشان هستند.

در داخل گروه محلي، كهكشان راه شيري با سرعت حدود 300 كيلومتر در ثانيه به طرف صورت فلكي ويرگو (virgo) حركت مي كند. كهكشان راه شيري همراه با ديگر كهكشان هاي گروه محلي (گروه محلي كهكشان هاي نزديك به هم هستند كه هماهنگ با يكديگر حركت مي كنند) سفر مي كند.

هارلو شاپلي (نوامبر 1885 تا اكتبر 1972) ستاره شناسي آمريكايي ست. وي اولين كسي بود كه اندازه كهكشان راه شيري و موقعيت ما در كهكشان را تخمين زد (در حدود سال 1918).

نوشته شده در جمعه دوازدهم بهمن 1386 ساعت 8:5 بعد از ظهر توسط خود خود امین
[ ] | مطالب مرتبط ( اختر شناسي ) | لینک ثابت

منظومه شمسی چگونه پدید آمد؟

منظومه شمسی ما حدود 6/4 ميليارد سال پيش، از ابر در حال چرخش بسيار بزرگي متولد شد. اين ابر عظيم كه نبولا ناميده مي شود از گاز و گرد و غبارتشكيل شده بود. بر طبق "نظريه نبولا" شايد يك موج شوك آور كه از يك سوپر نوای (نواختر یا نوا، ستاره در حال انفجار) نزديك اين ابر ناشي شده بود ونيز نيروهاي جاذبه اي باعث شدند كه ابر نبولاد به هم فشرده شود. در نتيجه ذرات داخل ابر نبولا به هم برخورد كردند. ابر نبولا سريع تر و سريع تر چرخيد و مثل يك ديسك, فشرده و صاف و تخت شد. ذرات كوچك به هم فشرده شدند و اشياء بزرگ تري را به وجود آوردند و به تدريج منظومه شمسي ما كه شامل يك ستاره،سیارات و ساير اجسام است درست شد.

چگونه ستاره خورشيد متولد شد؟

ميليون ها سال پس از آن كه ابر نبولا شروع به فشرده شدن كرد و به ديسك در حال چرخش عظيمي تبديل شد، مركز ديسك تبديل به توده متراكمي شد. چون بيشتر مواد ابر نبولا به طرف مركز ديسك كشيده مي شدند. همين طور كه اين توده مركزي بزرگ مي شد دمايش هم افزايش می یافت. اتم ها در اين منطقه مركزي به هم نزديك تر مي شدند و همچنان ديسك به چرخشش ادامه مي داد وسريع تر و سريع تر مي چرخيد. در نهايت هسته ديسك به نقطه بحراني رسيد و شروع به سوختن كرد. همجوشي هسته اي شروع شد وستاره اي به نام خورشید متولد شد.

در واقع وقتي دما به حدود 27 ميليون درجه فارنهايت رسيد، همجوشي هسته اي در هسته خورشيد شروع شد. اين واكنش هسته اي باعث شد كه اتم هاي هيدروژن به اتم هاي هليوم به اضافه انرژي تبديل شوند. توليد اين انرژي مانع ازانقباض وبه هم فشردگي بيشتر خورشيد مي شود.

در نهايت خورشيد ثبات پيدا كرد و به يك كوتوله زرد تبديل شد كه قرار بود ده ميليارد سال به همين شكل باقي بماند. بعد از اين ده ميليارد سال سوخت هيدروژن خورشيد كم كم كاهش پيدا مي كند و خورشيد به طرف مرگ پيش مي رود. تا کنون پنج میلیارد سال از عمر خورشید سپری شده است.

سياره ها چگونه تشكيل شدند؟

چنان كه گفتيم تراكم مواد در ميانه ديسك از همه جا بيشتر بود. در نتيجه گرد و غبار و اشيائي به ابعاد سنگ ريزه در همين منطقه ميانه ديسك با هم برخورد كردند و به توده هاي بزرگ تر و بزرگ تري تبديل شدند. در نهايت اين توده ها سياره هاي خاكي يعني عطارد، مریخ، زمین و ناهید را به وجود آوردند.

اما دورتراز خورشيد آنقدر سرد بود كه آب يخ مي زد. در اين جا قطعات ريز يخ به هم برخورد كردند. گاز و گرد وخاك را هم به داخل خود جارو كردند و تبديل شدند به غول هاي گازي يعني مشتری، زحل، اورانوس و نپتون. اورانوس و نپتون كه از مركز متراكم ديسك دورتر بودند كوچك تر از دو غول گازي دیگر شدند.

شبه سياره ها چه هستند؟

بيشتر گاز و گرد وغبار در وسط ديسك در حال چرخش جمع شده بود. نظريه نبولا مي گويد كه ابتدا خورشيد در وسط اين ديسك تشكيل شد. بعد از تشكيل خورشيد باقي مانده گرد و خاك و گازهايي كه به داخل خورشيد مكيده نشده بودند به چرخششان ادامه دادند. ذرات باقي مانده داخل ديسك به هم برخورد كردند و به هم گير كردند و چسبيدند واشيائي به اندازه سيارك ها را تشكيل دادند. اين اشياء شبه سياره ناميده مي شوند.

بعضي از اين شبه سياره ها با هم تركيب شدند و به نه سياره بزرگ تبديل شدند. بقيه شبه سياره ها، ماه ها، سیارک ها و شهاب سنگ ها را درست كردند كه همگي در همان مسير اوليه حرکت (مسیر موقعي كه در داخل ديسك بودند) و كم وبيش در همان سطح صاف و هموار دور خورشيد مي گردند. دليلش هم اين است كه آنها اصولاً از يك ديسك صاف و تخت به وجود آمده اند.

برخي ازموادي كه در داخل ديسك به هم برخورد كردند, ساختمان ذراتي را تشكيل مي دهند كه ما امروزه روي كره زمين داريم. اين مواد شامل مواد معدني، آب و مولكول هاي آلي مثل متان هستند.

نوشته شده در جمعه دوازدهم بهمن 1386 ساعت 8:2 بعد از ظهر توسط خود خود امین
[ ] | مطالب مرتبط ( اختر شناسي ) | لینک ثابت

عطارد(بلندی روز و سال)

بلندی روز وسال در عطارد

عطارد خيلي سريع به دور خورشید مي گردد. اما خيلي خيلي آهسته دور محور خودش مي چرخد. يك روز در عطارد (از طلوع خورشيد تا طلوع بعدي خورشيد) بلندتر از يك سال (يك دور گردش به دور خورشيد) آن است.

سال عطاردي: يك سال در عطارد 97/87 روز زميني طول مي كشد. يعني 97/87 روز زميني طول مي كشد تا عطارد يك بار دور خورشيد

بگردد.

روز نجومي عطارد: هر روز نجومي در عطارد 65/58 روز زميني طول مي كشد. يعني 65/58 روز يا 3/2 سال طول مي كشد تا يك بار دور محور خودش بچرخد. اما يك روز يعني از يك طلوع خورشيد تا طلوع بعدي خورشيد به اندازه دو سال عطارد يعني 176 روز زميني طول مي كشد. يك سال عطاردي روز است و يك سال عطاردي شب است. قبلاً فكر مي كردند طول روز در عطارد به اندازه طول سال آن است. ولي اين درست نيست چون در اين صورت هميشه فقط يك طرف عطارد رو به خورشيد بود. در حالي كه چنين نيست و هردو طرف به سمت خورشيد مي چرخد.

يك نقطه روي عطارد كه مستقيماً رو به خورشيد است بعد از يك چرخش (دوره چرخش عطارد 3/2 سال=59 روز) مجدداً در همان مسير به خورشيد رو مي كند. منتها آن نقطه بعد از سه چرخش سياره به دور محورش در همان موقعيت اوليه قرار مي گيرد. آن هم در حالي كه دو بار (176 روز زميني) به دور خوشيد گشته است.

نوشته شده در جمعه دوازدهم بهمن 1386 ساعت 7:55 بعد از ظهر توسط خود خود امین
[ ] | مطالب مرتبط ( اختر شناسي ) | لینک ثابت

کهکشان راه شیری

مرگ بزرگترين ستاره كهكشان راه شيري

بزرگ ترين ستاره كهكشان ما در داخل يك پيله قرار دارد و اين پيله به شكل توپ راگبي است. از سال 1891 تا به حال ستاره ETA Carinae متحمل انفجارهايي تماشايي شده است. ستاره شناسان از اتفاق هايي كه در اين ستاره غول آسا روي مي دهد، بسيار متعجب شده اند.

با وجود تلاش بسيار زياد دانشمندان، جزئيات اين ستاره ناپايدار به خاطر فاصله بسيار زياد آن از زمين، تا به حال فاش نشده است. اين ستاره عظيم كه در فاصله 7500 سال نوري از زمين قرار دارد، توسط توده هاي عظيمي از گاز و گرد و غبار كهكشان راه شيري احاطه شده است.دو توده ابري بزرگ به شكل قارچ از اين ستاره خارج شده است كه هر كدام از اين توده هاي ابرمانند، صدها برابر بزرگ تر از كل منظومه شمسي ما هستند.

اما اخيرا و براي اولين بار به كمك تداخل سنجي مادون قرمز با استفاده از ابزار VINCI امكانات جديدي براي بررسي هرچه دقيق تر ستاره فراهم شده است. يك تيم بين المللي از ستاره شناسان به كمك ابزار جديد، روي قسمت هاي داخلي ناحيه ابرمانند متمركز شدند. روي وان بوكل (Roy Van Bockel) رهبر تيم مذكور مي گويد: نتايج به دست آمده از مشاهدات اخير نشان مي دهد كه گازهاي اطراف ستاره به شدت در حال امتداد يافتن هستند. از طرف ديگر خود ستاره هم به خاطر چرخش بسيار سريع به دور خودش، بسيار ناپايدار شده است.

ETA Carinae درخشانترين ستاره شناخته شده در كهكشان راه شيري است و مي توان گفت كه يك ابرغول واقعي است. اين ستاره 100 بار سنگين تر از خورشيد است، اما درخشندگي آن 5 ميليون برابر خورشيد است.

اكنون اين ستاره به آخرين مرحله از زندگي خود نزديك شده است و لحظه به لحظه فوران هاي مهيبي را تحمل مي كند. يكي از انفجارهاي بزرگ در سال 1841 روي داد و باعث شد كه توده اي ابري به شكل دو قطبي زيبايي ايجاد شود. توده مذكور را Homunculus مي نامند.

در شبي كه انفجار مذكور روي داد، ETA Carinae دومين ستاره درخشان در آسمان آن شب بود، و تنها ستاره روشن تر از غول بزرگ ستاره شباهنگ (Sirius) بود.اين ستاره چنان بزرگ است كه اگر در مركز منظومه ما واقع مي شد مركز منظومه تا مدار مشتري را به خود اختصاص مي داد.

البته اين اندازه بزرگ گاهي هم دچار تغيير مي شود، زيرا لايه هاي بيروني ستاره پيوسته در حال پرتاب شدن به فضا هستند. علت اين واقعه، فشار ناشي از برخوردهاي فوتوني مربوط به اتم هاي گازي داخل ستاره است.مي دانيم كه بسياري از ستارگان و از جمله خورشيد رفته رفته جرم خود را از دست مي دهند و انرژي را به صورت بادهاي ستاره اي تابش مي كنند.

اما كاهش جرم در ستاره ابرغول بسيار فشرده تر از حد معمول است. اين ستاره در هر سال جرمي معادل 500 برابر جرم زمين را از دست مي دهد. در اين حالت بسيار سخت است كه ميان خود ستاره و ابرهاي گازي كه اطراف ستاره را در بر گرفته است، مرزي قايل شد. VINCI NAOS- CONICA دو دستگاه حساس به تابش پرتو مادون قرمز هستند كه روي تلسكوپ بزرگ ESO در رصدخانه پارانال (Paranal) نصب شده اند. با استفاده از اين ابزارها، ناحيه اطراف ستاره كه همان محوطه گازي است، مورد بررسي قرار گرفت.

ستاره شناسان با مشاهده داخلي ترين قسمت هاي ناحيه ابري اطراف ستاره، توانستند بعضي از تركيبات اين محوطه را شناسايي كنند.تيم ستاره شناسان ابتدا از دوربين اپتيكي قابل تنظيم ابزار NAOS- CONICA كه روي يك تلسكوپ 2/8 متري نصب شده است براي تصويربرداري از فضاي اطراف ستاره استفاده كردند.

تصوير حاصل از اين روش نشان داد كه ناحيه مركزي توده سحابي از ماده اي پر شده است كه شبيه يك چشمه نور نقطه اي به نظر مي رسد و اطراف آن را حباب هاي نوراني بسيار زيادي فرا گرفته است. در قدم بعدي براي به دست آوردن منظره اي واضح تر، ستاره شناسان از تداخل سنجي استفاده كردند.

در اين تكنيك از دو يا چند تلسكوپ براي به دست آوردن تفكيك زاويه اي استفاده مي شود. اگر از تكنيك فوق استفاده نشود براي به دست آوردن تفكيك زاويه اي مشابه بايد تلسكوپي به قطر فاصله ميان تلسكوپ هاي به كار رفته استفاده شود. براي بررسي دقيق روشنايي ستاره، تلسكوپ هاي 2/8 متري كارايي لازم را نداشتند و همين امر باعث روي آوردن ستاره شناسان به استفاده از تداخل منبع VINCI بود.

طي شب هاي متعددي، دو تلسكوپ كوچك ستاره ETA Carinae را زيرنظر داشتند و پرتوهايي را كه از ستاره دريافت مي كردند به يك كانون مشترك مي تاباندند. با اين ترفند، سنجش اندازه زاويه اي اين ستاره ميسر شد. با اين روش ها دانشمندان توانستند كه در تصاوير گرفته شده ناحيه مربوط به فضاي ابري اطراف ستاره را شناسايي كنند و با حذف آن از تصويرهاي به دست آمده شكل واقعي ستاره نمايان شد.

با استفاده از تكنيك هاي نوين ستاره شناسان موفق شدند اطلاعات فضايي را در مقياس 005/0 آرك ثانيه با جزئيات كامل به دست آورند اين مقدار معادل 11 واحد نجومي است و هر واحد نجومي برابر 1650 ميليون كيلومتر است. با اين محاسبات بود كه معلوم شد اندازه واقعي شعاع ستاره از مركز منظومه ما تا مدار مشتري است.

اگر بخواهيم مثالي ساده براي درجه تفكيك به دست آمده بزنيم مي توان گفت كه اين كار ستاره شناسان معادل تشخيص يك تخم مرغ از توپ بيليارد از فاصله 2000 كيلومتري است.مشاهدات VLTI مايه تعجب هرچه بيشتر ستاره شناسان شد. آنها دريافتند كه گاز اطراف ستاره به طرز شگفت آوري در حال امتداد يافتن است. اين امتداد متقارن نيست و در طول دو محور انجام مي شود، به طوري كه امتداد در راستاي يكي از محورها يك ونيم برابر محور ديگر است.

باتوجه به تئوري هاي جاري، ستاره ها بيشتر جرم خود را در ناحيه استوايي از دست مي دهند. اين وضعيت به اين خاطر است كه در ناحيه استوايي گاز خارج شونده از ستاره به خاطر نيروي گريز از مركز شتاب بيشتري به دست مي آورد.

اگر وضعيت گفته شده درباره ETA carinae هم درست باشد، بايد محور چرخش ستاره كه از قطب هاي ستاره مي گذرد، عمود بر ابر قارچي شكل باشد. اما از طرف ديگر غيرممكن به نظر مي رسد كه ابرهاي قارچي همانند پرهاي چرخ در اطراف ستاره باشند درواقع توده گازي خارج شده از ستاره در سال 1841 به شكل حلقوي يا هلالي بود.سرنوشت اين قبيل ستاره هاي بزرگ توسط نظريه پردازان پيش بيني شده است. فرض قوي اين است كه ستاره به خاطر چرخش سريع از حالت كروي خارج خواهد شد و پهن تر خواهد شد در نتيجه نقاطي كه به مركز ستاره نزديك تر مي شوند بيشتر گرم مي شوند، زيرا به نواحي گداخت نزديك تر مي شوند.

در نتيجه لايه هاي بيروني در اين محوطه ها گرماي بيشتري به دست خواهند آورد و با شتاب بيشتري نسبت به ناحيه استوايي از ستاره جدا خواهند شد. با فرض اينكه اين مدل درست باشد ستاره شناسان سرعت چرخش ستاره به دور خودش را حساب كردند. نتيجه محاسبات نشان دادند كه ستاره با سرعتي معادل 90درصد سرعت ماكزيمم در حال چرخش است. سرعت ماكزيمم، سرعتي است كه اگر ستاره به آن سرعت برسد، متلاشي خواهد شد. پس اين ستاره به پايان عمر خود بسيار نزديك شده است.

ETA Carinae انفجار مشابه ديگري را در سال 1890 تجربه كرده است و اينكه انفجارهاي مشابه ديگر چه موقع روي خواهند داد هنوز به درستي معلوم نيست. اما آنچه كه قطعي است اين است كه اين غول بزرگ بسيار ناپايدار شده است و مدت زيادي دوام نخواهد آورد. در حال حاضر اين ستاره جرم خود را با چنان سرعت زيادي از دست مي دهد كه حتي اگر متلاشي نشود تمام جرم آن ظرف 100 هزار سال آينده تمام مي شود.

اما احتمال زياد اين است كه ستاره قبل از نابودي كامل به ابرنواختر تبديل شود. در آن هنگام است كه چنين اتفاقي خواهد افتاد حتي اگر روز باشد با چشم غيرمسلح اين ستاره قابل رويت خواهد شد. اين اتفاق در مقياس زماني نجومي بسيار زود روي خواهد داد. شايد در همين 10 تا 20 هزار سال آينده.

نوشته شده در جمعه دوازدهم بهمن 1386 ساعت 7:47 بعد از ظهر توسط خود خود امین
[ ] | مطالب مرتبط ( اختر شناسي ) | لینک ثابت